آرشیف

با اندوه و تأثر عمیق، خبر درگذشت جلالتمآب سلطان‌علی کشتمند، از شخصیت‌های شناخته‌شده ی سیاسی و از دولتمردان برجسته ی تاریخ معاصر افغانستان، در سن نود و یک سالگی را دریافتیم.

فقدان این عزیز نه تنها برای خانواده ی محترم، دوستان، همسنگران و نزدیکانش ضایعه‌ای دردناک است، بل  برای جامعه ی سیاسی و فکری افغانستان نیز از دست رفتن یکی از چهره‌هایی به شمار می‌آید که بخشی از تاریخ پرحادثه ی چند دهه ی اخیر کشور با نام و کارنامه های او پیوند درشت خورده است.

مرحوم کشتمند از جمله شخصیت‌هایی بود که در یکی از دشوارترین و پیچیده‌ترین مقاطع تاریخ افغانستان، دو دوره ی مقام نخست‌وزیری را بر عهده داشت.

در دورانی که کشور در معرض فشارهای شدید داخلی و خارجی، جنگ‌های نیابتی، رقابت‌ قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی، بحران‌های سیاسی و اقتصادی گسترده قرار داشت، او در مقام نخست‌وزیر مسئولیت اداره ی امور حکومت را با تبحر و درایت به دوش گرفت. اداره ی کشور در چنان شرایطی مستلزم تجربه، توانایی و درک عمیق از پیچیدگی‌های جامعه ی افغانستان بود.

دوران دو مرتبه ای صدارت ایشان با ابتکارات اقتصادی و اجتماعی بسزایی همراه است.  در شرایطی که کشور با دشواری‌های اقتصادی گسترده روبه‌رو بود، اقداماتی برای تنظیم توزیع مواد اولیه ی ضروری زندگی، ایجاد و توسعه ی شبکه‌های تعاونی برای تأمین نیازهای اساسی مردم و تلاش برای کاهش فشارهای معیشتی بر اقشار مختلف جامعه صورت گرفت. این تلاش‌ها در چارچوب امکانات و شرایط آن زمان، کوششی متبحرانه برای مدیریت بحران اقتصادی و حمایت از زندگی روزمره ی مردم به شمار می‌رفت.

در کنار تجربه ی اجرایی در عرصه ی دولتداری، مرحوم کشتمند در حوزه ی اندیشه ی سیاسی نیز دارای دیدگاه‌ها و تأملات قابل توجهی بود. او در سال‌های پسین زندگی نیز نسبت به سرنوشت افغانستان بی‌تفاوت نماند و کوشید درباره ی راه‌های برون‌رفت کشور از بحران‌های طولانی جنگ، بی‌ثباتی سیاسی و شکاف‌های اجتماعی تأمل و اظهار نظر کند. در میان دیدگاه‌های او، توجه به ضرورت ایجاد ساختارهای سیاسی عادلانه‌تر و فراهم ساختن زمینه ی مشارکت واقعی همه ی ملیت‌ها و اقوام افغانستان در نظام سیاسی آینده ی کشور از اهمیت خاصی برخوردار بود. او باور داشت که تحقق صلح پایدار در افغانستان بدون ایجاد نظامی که بتواند زمینه ی مشارکت آگاهانه و داوطلبانه ی همه ی بخش‌های جامعه را فراهم سازد، دشوار خواهد بود.  چنین دیدگاهی نشان‌دهنده ی تلاش او برای یافتن راه‌حل‌هایی سیاسی و ساختاری برای پایان دادن به چرخه ی بحران و بی‌ثباتی در کشور بود.

در کنار فعالیت‌های سیاسی و اجرایی، مرحوم کشتمند سهم برجسته‌ای نیز در عرصه ی ثبت خاطرات تاریخی و نگارش علمی داشت.  اثر دو جلدی او با عنوان »یادداشت‌های سیاسی و رویدادهای تاریخی  « شامل خاطرات، تحلیل‌ها و روایت‌های شخصی او از تحولات سیاسی افغانستان در دهه‌های اخیر است و بازتاب‌دهنده ی تجربه‌ها و دیدگاه‌های او درباره ی سیاست، دولتداری و جامعه افغانستان میباشد.  این اثر می‌تواند برای پژوهشگران تاریخ و علوم سیاسی منبعی ارزشمند و قابل اتکا در فهم روند های تاریخی و سیاسی کشور به شمار آید.

زندگی سیاسی و تجربیات طولانی مرحوم کشتمند بخشی از تاریخ معاصر افغانستان را بازتاب می‌دهد؛ تاریخی که سرشار از تحولات عمیق، بحران‌های طولانی و تلاش‌های گوناگون برای یافتن راه‌هایی به سوی ثبات، عدالت اجتماعی و همزیستی میان مردمان این سرزمین بوده است. بررسی کارنامه و اندیشه‌های چنین شخصیت‌هایی می‌تواند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشد و مسیر تأمل و تدبیر درباره ی راه‌های دستیابی به صلح و عدالت اجتماعی را روشن سازد.

بی‌گمان قضاوت نهایی درباره ی شخصیت‌ها و نقش آنان در تاریخ، به گذر زمان و بررسی‌های ژرف‌تر تاریخی واگذار می‌شود؛ اما آنچه مسلم است این است که مرحوم سلطان‌علی کشتمند از جمله سیاستمدارانی بود که در دو دوره ی حساس تاریخ کشور مسئولیت نخست‌وزیری را پذیرفت و در چارچوب شرایط پیچیده ی زمانه ی خویش برای اداره ی امور کشور خردمندانه و فروتنانه تلاش کرد.

اینجانب با ابراز همدردی عمیق، درگذشت این شخصیت سیاسی و دولتمرد با تجربه را به رفیق کریمه کشتمند عزیز، رفیق اسد کشتمند گرانقدر و از طریق ایشان به تمام اعضای فامیل و خانواده ی محترم آن مرحوم، رفقا، همسنگران، دوستان و همکاران پیشین وی تسلیت عرض می‌کنم و برای آنان صبر و بردباری آرزو دارم.

امید آن است که یاد و خاطره ی او در حافظه ی تاریخی افغانستان باقی بماند و تجربه‌ها و اندیشه‌های او بتواند الهام‌بخش تأملات تازه‌ای در میان نسل‌های آینده درباره ی راه‌های دستیابی به صلح، مساوات، عدالت اجتماعی و همزیستی پایدار در افغانستان باشد.

روحش شاد و یادش گرامی!

با حرمت
سلیمان کبیر نوری