آرشیف

گوره ش قوشتی، پهلوانی –  گلاویز شدن دو نفر با هم که یکدیگر را بزمین بزنند برای زور آزمایی.

گوره ش : کشتی، پهلوانی، بز کشی ، قباغ ( نشانه زنی )  جزٔ حیات باشنده گان شمال کشور عزیز ما افغانستان به شمار رفته ، بدون این بازی ها  زنده گی در بین آنان ارزش و اهمیت خود را از دست میدهد.هر گاه در سمت شمال کشور محافل سرور و خوشی برگزار گردد بدون بازی های که گفته آمد بی معنی جلوه میکند.

     در اینجا گزارش  مراسم پهلوانی و کشتی گیری را که تقریبا ً یک قرن  گشته در شهر آقچه ولایت جوزجان بوقوع پیوسطه ، بیان میداریم . این گزارش منظوم جزییات پهلوانی را کاملاً واضح میسازد.  این سرود در هر مجلس سرور و خوشی از طرف هنرمندان  به حیث یک میراث رزمی ، توأم با موسیقی خوانده میشود.این قلم این سرود را در سال ۱۳۳۵هجری قمری زمانی که شاگرد صنف ششم مکتب ابتداییه قورغان اندخوی بودم ، از زبان خدایقل اندخویی خواننده محلی اینولا به لهجه محلی مردم اندخوی ثبت و شامل کتاب  خلق در دانه لری ( دردانه های خلق ) نمودم. « ایماق»

میشکوله     نی   میشی     یه

تانگ ده  کۉرگن  توشی  یه

اخچه  توییدن  خط کېلدی

قوس   نی   اون   بېشی    یه

اورده ی    له    نی،    پتی  یه

چیغدی        چپرکتی       یه

اخچه  تویدن خط کیلدی

پالوانله       نی     آتی      یه  

اۉغلاغ    نی  آله  دی، تای

تَویه تینی ،   قیلمه    لای    

بېش – آلتی نپر-نفر بۉلوو

جنگله دن   آلدی   جای    

داخل   بۉلیبتی،     چیلله

نر تیوه  ده ی   گولدیلله    

اخچه یه کېتجاغ    بۉلوو

پالوانله       مینن      بیله  

قدم اوردی ،  کۉچه    یه

گل تیردی،   سیوتچه یه   

ساعت   بیر   بجه ،     ده

بارو توشدي  اخچه   ی   

سنگلاخ   ده کی    تاش  یه

قییل ین ، قلم   قاش  یه   

قند    و    پلو نی  ،    اورو

سورو باردي گوره ش یه    

یوسفی  لی   له    ،    یمان

بیرته   سینی    تاپه     دی    

میمانله    کېلدی   دییو

قیر بېش  نپر  چاپه   دی      

آق-  قیزیل   سانله     یه

هوار   دستر   خوانله  یه     

قیرمیزی    چاینَیله      یه

چای کیلدی  میمانله  یه     

قره اویشکی  ، سۉېیلدی

ینباشی    دن    اوېیلدی      

چایدن فراخت   بۉلدی

پالوان    تواغ   قۉېیلدی     

بۉدنه،  بیر سیقیم   پر

منی   قیلمه     دروه    در     

کۉتر اۉن صۉملی طلا بار دییو

جر چیسی اوره دی جر   

آشیغ اۉینه دی   یوتتی

آق   بیله   یینی   توتدی       

 اۉن آلتی طلانگ بار دییو

بیخی    قولاغیم    بیتدی    

قۉلگینمده نقره      تال

الده ی  وېرسه آلوو قال     

خیزلَو  تواغ   نی      آلدی

خرَو   بۉلمه قوروان چال  

اۉرته  یه،  قۉیو    نان  نی

رپیغی      جانه       جاننی  

اخچه  یی جیله ی کییدیرو

شَیلنتیردی   قوروان   نی    

اَیلنتیردی   اۉرته       دن

نا دید  اوردی     قرته  دن   

اۉن مېنگ نپر بار ایدی

سیس چیغمه یدی بیرته دن    

بۉدنه  بیر    سیقیم     پَر

کیلوو  کیتدی   سر وه سر   

قوروان یه  ته له وان دېیو

جر چی سی اوره دی  جر   

بیر  ېیر یه ، قۉی  صلا نی

خۉش  قیلدیله  ،    ملا نی    

 نۉش جانینگ قُروان چال

حلال  له  دینگ    طلانی    

قره   اویشکی    سۉېیلدی

قپتالیدن            اۉېیلدی    

طلا  نی    حلال له     دی

دوم      تواغ       قۉېیلدی    

بۉدنه   بیر    سیقیم    پر

کیلوو کیتدی   سر وه سر    

بیش صۉملی طلا نگ باردیو

جر چیسی اوره دی  جر      

بلاینی    آله ی    تۉره

دیلیمنی    قیلمه     غۉره        

دوم  تواغ   نی   آلدی

اندخۉیلی      ملا    جۉره       

چۉپان قۉېی نی ېغجاغ

مری  لریدن   ساغ   جاغ       

 ملا    یه ،   آدم   دېسه

دېوال له دن سېس چیغجاغ      

سرپای یی بېش لې طلا

تواغ     نی،    آلدی    مُلا      

ملایه     جۉره    بۉلدی

بوعلی       لی ،    عبدالله     

موتری     اېدی     تکان

کرکیدن   آرتدی  ،   یکان     

بوعلی    لې    عبدالله

شانه    گردانچی    اېکن        

غزل ایتوو ،   قۉشه  دی

یاغ نی سوده ی ایچه دی   

 شانه یه آل جاغ  بۉلو

غیر  یوزین     توشه  دی        

تېیرمان نی، دۉلی   دن

قۉرقمه   گیینگ  یۉلیدن       

ملا  هم    الدَو – الدَو

قۉیدی      یریم      بېلیدن      

قۉلی یه ، تېز پر، نیان

چندان   قیلمه یدی   زیان      

ملا « اپ » دېیو میندیردی

اجو « عجب » توشدی اندیان       

یمان نی کېنه   سی یه

شاتی   نی  ،  زینه   سی    یه         

« اپ » دېیو بیر میندیردی

چیغوه  کن  سینه  سی یه        

بیر ېیر یه قۉی  صلاحنی

خۉش   قیلدیله   ،   ملانی         

نۉش  جانینگ  ملا  جان

حلال  له    دینگ   طلانی          

قره   اۉشکی    ،  سۉېیلدی

قپتالیدن  ،        اۉېیلدی       

ملا  هم  سر پای    آلدی

سیوم     تواغ   قۉېیلدی         

یوسفی    لی    له،   یمان

بیرته    سینی   تاپه     دی        

سیوم      تواققه     قَراو

آلمیش نپر ،    چاپه   دی        

دنبوره ی یه  تاقدیم  تار

کۉپ  یغله  یمن زار – زار       

سېوم   تواغ   نی  آلدی

خَرو  بۉلمه   « الله یار »        

قیوله « قبله » دن توردی شمال

چرچه ین  بۉلسنگ دم آل      

الله یار  یه   ،    قۉشیلدی

خوجه  دوکه   لی   کمال      

چَونی دن کپتر    اوچدی

کېلوو   قلا  یه  ، توشدی        

کمال « اپ » دېیو کۉتر دی

قیر  گز   ایمانیم  اوچدی       

یا پیریم خلپه « خلیفه»جلال

ینه   آلمه   ېین ،  ملال        

مست  آلوو  میندی رماققه

« الله یار» سنگگه  حلال         

یاریم   نی  ،  چاقتی    چیان

چندان  قیلمه یدی زیان       

مست آلوو ،   بیر  میندیردی

اجو« عجب » توشدی اندیان

قره     اوشکی   سۉېیلدی

قپتالیدن       ،      اۉېیلدی        

« الله یار »  سرپای   آلدی

چاریم    تواغ   قۉېیلدی         

 یوریشقنگ گه  کېره ی پَل

منگگه کۉپ قیلمه ېین چَل        

 چاریم تواغ مفت  کېتدی

قدرینگ اۉتدی« اۉلله ی کل »  

اله   اۉرده ی،    پَتی    یه

چیغدی   ،  چپرکتی        یه       

پالوانلی    ختم   بۉلدی

قوروان «قربان » چال نی آتی یه      

 قولاغ  سالینگ داستان یه

تیلفون اور، باغ بۉستان یه         

یقه     سینی  ،   تانیتدی

کُلًی      اوغانستان  ،     یه      

سوز – قیزیل      سانلری

رپیغ     جانه      جانلری      

اجو    اوری   نی   آلدی

اندخوی   نی     پالوانلری       

 قیزیل   المه   نی   نقشی

تامده   سَه یریدی    بخشی       

قۉی – قۉیه یلی   ایناغه

افسانه   دن،  گپ   یخشی       

ترجمه :

به تاریخ پانزدهم ماه قوس چندین دهه قبل از امروز،  در فامیل یکی از باشنده گان شهر آقچه ولایت جوزجان ، مراسم ختنه سوری به شکل شانداری  تجلیل گردید.بدین مناسبت صاحب توی، به تمام شهر و اکناف ، کارت دعوت فرستاد تا دوستان و پهلوانان  در این مراسم اشتراک نمایند.میهمانان از هر شهر و قریه گروه گروه رهسپار شهر آقچه شدند. جارچی داخل میدان گردیده و با صدای بلند از پهلوانان دعوت به عمل آورد  تا در کشتی و پهلوانی امروز اشتراک ورزیده ، طبق معمول طبق پهلوانی را از میدان بگیرند.

     نخست طلای ده صومی به جایزه گذاشته شد. جهت بدست آوردن  این جایزه ، پهلوان اندخویی به نام « قربان چال » داخل میدان شده ، طبق میوه را از میدان گرفت. این پهلوان نامدار بعد از گرفتن دعا و فاتحه بزرگان و محاسن سپیدان قوم ، جیلک آقچه ای را به تن کرده ، وارد میدان قوشتی گردید و دورا دور میدان گشت و گزار نمود ، مگر  از بین ده هزار تماشاچی یکی هم  نتوانست با قربان چال داخل مبارزه  شود ، بناً  جایزه ٔ  طلای ده صومی،  به قربان چال تعلق گرفت.

     جایزه ٔ دومی همچنان  توسط جارچی اعلان گردید. این جایزه ٔ  طلای پنج صومی بود. طبق دومی را  نیز یکی از پهلوانان  اندخوی به نام « ملا جوره» از میدان نبرد، برداشت و خود را آمادهٔ  مبارزه ساخت. با این پهلوان ،  عبدالله نام  از قریه ی  بوعلی سینا  خواست مسابقه دهد. هر دو پهلوان داخل میدان مبارزه گردیدند . شتارتها بین این دو پهلوان رد و بدل شد. عبدالله خواست از تریک « شانه گردان » کار بگیرد ولی این طرز مبارزه کارگر نیفتاد و در نتیجه خودش به روی افتاد. ملا جوره از چالهای دیگری کار گرفته ، عبدالله را نقش زمین ساخت و مستحق جایزهٔ طلا گردید.

     طبق سومی به میدان گذاشته شد. برای گرفتن این طبق شصت پهلوان حاضر شدند، بالاخره این طبق را  « الله یار» پهلوان  از زمین برداشت و در مقابله با او ، کمال خواجه دوکو هی،  قد علم کرد. الله یار ، کمال را از سر پایش  دور داده ، بر زمین کوبید و جایزه را از آن خود کرد.

     عدم « ولک کل » باعث شد  تا جایزه ٔ چهارم  نصیب  پهلوان دیگری شود.  در نتیجه  افتخار قهرمانی به نام پهلوانان و کشتی گیران اندخوی تمام شد.

منبع :  خلق در دانه لری ( در دانه های خلق )، مؤلف : فیض الله ایماق ، کابل ، اسد سال ۱۳۵۹ خورشیدی.

دکتور فیض الله نهال ایماق