آرشیف

یک تحلیل کوتاه

حادثهٔ

 اخیر در واشنگتن که یک مهاجر افغان با پیشینهٔ همکاری با نهادهای امنیتی آمریکا دو افسر آمریکایی را هدف قرار داد، دوباره نشان داد که ایالات متحده در درک ساختار پیچیدهٔ قومی و اجتماعی افغانستان دچار ضعف جدی است.

سؤال اصلی اینجاست: چرا آمریکا پس از ۲۰ سال حضور نظامی و میلیاردها دالر هزینه، هنوز تفاوت میان  هزاره، اوزبیک، پشتون و تاجیک را سیاست‌گذاری‌هایش لحاظ نمی‌کند؟

۱) حساسیت آمریکا نسبت به اتهام تبعیض

ایالات متحده به‌خاطر تاریخ نژادی خود، در سیاست رسمی از هرگونه تفکیک قومی پرهیز می‌کند.

به همین دلیل، آن‌ها در بررسی مهاجرین اهل افغانستان «فردمحور» عمل می‌کنند،  نه «قوم‌محور» — حتی اگر واقعیت میدانی افغانستان خلاف این باشد.

۲) نگاه اشتباه به افغانستان به‌عنوان “کشور واحد”

برای آمریکا، افغانستان یک دولت مرکزی با ساختار اداری است.

اما واقعیت افغانستان شبکه‌ای از هویت‌های قومی، قبیله‌ای و محلی است که نقش تعیین‌کننده دارند.

نادیده گرفتن این لایه‌ها، آمریکا را بارها در تحلیل رفتار سیاسی و امنیتی افغانستان به خطا برده است.

۳) سوءدرک از ماهیت پشتون‌محور طالبان

طالبان صرفاً یک گروه شورشی نظامی نیست؛

یک پدیدهٔ عمیق قومی–قبیله‌ای است که عمدتاً بر شبکه‌های جنوب و شرق تکیه دارد.

اما آمریکا برای جلوگیری از حساسیت سیاسی، از تعریف طالبان به‌عنوان یک «حرکت پشتون‌محور» خودداری می‌کند — و همین باعث ضعف جدی در شناخت ریشه‌های قدرت طالبان شده است.

۴) پیامدهای مستقیم برای سیاست مهاجرتی به‌دلیل همین فقدان تفکیک:

افراد وابسته به شبکه‌های قبیله‌ای جنوب، و خانواده‌های غیرسیاسی شمال یا مرکز همه در یک قالب واحد بررسی می‌شوند.

این اشتباه هم برای امنیت آمریکا خطرساز است و هم برای مهاجرین اهل افغانستان که اکنون به‌صورت جمعی زیر فشار قرار می‌گیرند.

۵) نتیجهٔ نهایی

آمریکا کور یا بی‌خِرَد نیست؛ اما به‌خاطر محدودیت‌های سیاسی داخلی خود، نمی‌تواند و نمی‌خواهد وارد تحلیل قومیت‌محور افغانستان شود.

این ناتوانی ده‌ها سال است که:

سیاست‌های امنیتی آمریکا را مختل کرده،

انتخاب متحدین محلی را اشتباه جلوه داده،

و اکنون در سیاست مهاجرتی نیز به بحران  انجامیده است.

داکتر همت فاریابی