آرشیف

مقدمه:پوشش زن در قرآن کریم صرفاً یک مسئله ظاهری و شکلی نیست؛ بلکه در چارچوبی گسترده‌تر، با عفاف، کرامت، وقار، حفظ حریم و کنترل نگاه پیوند دارد. ازاین‌رو، هنگامی که درباره شکل و کارکرد یک نوع پوشش سخن می‌گوییم، شایسته است آن را نه فقط از منظر ظاهر لباس، بلکه در پرتو اهداف و مقاصدی که آیات قرآن برای پوشش و رفتار مؤمنان بیان کرده‌اند، بررسی کنیم.یکی از آیات مهم در این زمینه، آیه ۵۹ سوره احزاب است:

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا- (ترجمه:«ای پیامبر! به همسرانت، دخترانت و زنان مؤمن بگو پوشش‌های بیرونی خویش را بر خود فروتر افکنند. این نزدیک‌تر است به اینکه به‌عنوان زنان باوقار و شناخته‌شده شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند؛ و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است.»

در این آیه، دو نکته اساسی قابل تأمل است: «أَن يُعْرَفْنَ»؛ یعنی شناخته‌شدن، و «فَلَا يُؤْذَيْنَ»؛ یعنی مورد آزار قرار نگرفتن.

بنابراین، می‌توان گفت یکی از حکمت‌های بیان‌شده برای پوشش، ایجاد یک ظاهر متین و باوقار است که هویت اجتماعی و عفاف زن را نمایان سازد و زمینه آزار و مزاحمت را کاهش دهد.

از این منظر، می‌توان درباره چادر برقع سوراخ‌دار یا شبکه‌ای پرسش جدی مطرح کرد: آیا چنین پوششی در عمل همان اهدافی را که آیه بیان می‌کند تأمین می‌نماید، یا ممکن است به دلیل شکل خاص خود، با این مقاصد فاصله داشته باشد؟ در زیر این چادر برقع سوراخدار هیچکس شناخته نمیشود حتی گاهی جنسیت هم تمیز نمیشود لذا این چادر با روح وحکم قرآن فاصله دارد.

البته باید میان نص قرآن و برداشت تاریخی یا فرهنگی از یک لباس خاص تفاوت گذاشت. قرآن نام «برقع سوراخ‌دار» یا شکل مشخصی از چنین پوششی را تعیین نکرده است؛فقط سیاق آیه حکایت از آن دارد که لباس باید معرف ومدافع شخصیت زنان مسلمان باشد

۱. مسئله عفاف و شناخته‌شدن شخصیت زن

مقصود آیه این نیست که ارزش و شخصیت زن به نوع پارچه یا شکل ظاهری لباس محدود شود؛ بلکه پوشش باید در خدمت عفاف، وقار و کرامت انسانی قرار گیرد.

اگر نوعی پوشش به‌جای آنکه نماد وقار و حریم باشد، در یک جامعه مشخص با معانی و برداشت‌های اجتماعی دیگری همراه شده باشد، طبیعی است که درباره تناسب آن با مقاصد اخلاقی و اجتماعی قرآن بحث شود.چادری سوراخدار معرف شخصیت زن با وقار نیست چون سابق وتاریخ ابداع این پوشش به دوران حاکمیت امیر حبیب الله خان بر میگردد که زنان نامحرم را زیر این چادر وارد حرمسرا خود میساخت لذا این لباس عزت نماد نیست .در تاریخ معاصر نیز مردان این لباس را پوشیدند وعمل انتحاری انجام دادند لذا این لباس نه معرف شخصیت زن با عزت است ونه هم مدافع شخصیت آن از آزار واذیت مردان فاسق وبد کار.

۲. پیوند پوشش با مسئله نگاه

آیه دیگری که در این بحث اهمیت بنیادی دارد، آیه ۳۰ سوره نور است:

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ: ترجمه:

«به مردان مؤمن بگو نگاه‌های خود را فروگیرند و دامان خویش را حفظ کنند؛ این برای آنان پاکیزه‌تر است. همانا خداوند به آنچه انجام می‌دهند آگاه است.» پس از آن، قرآن خطاب به زنان مؤمن می‌فرماید:

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ…

ترجمه:
«و به زنان مؤمن بگو نگاه‌های خود را فروگیرند، دامان خویش را حفظ کنند، زینت خود را جز آنچه آشکار است آشکار نکنند، و روسری‌های خود را بر گریبان‌های خویش بیفکنند…

نکته قابل توجه این است که امر به فروگرفتن نگاه، هم خطاب به مردان آمده و هم خطاب به زنان. بنابراین، عفاف در منطق قرآن مسئولیت دوطرفه است و نمی‌توان تمام مسئولیت اخلاقی نگاه و رفتار را بر دوش پوشش زن گذاشت.

از همین جهت، اگر نوعی پوشش امکان نگاه کردن گسترده و مداوم از پشت شبکه یا سوراخ‌های آن را فراهم کند، می‌توان از منظر اخلاق قرآنی این پرسش را مطرح کرد که آیا چنین پوششی با روح دستور «يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ» سازگار است یا خیر.چادری سوراخ دار با یغضضن من ابصارهن تنا قض دارد

۳. حجاب؛ وسیله یا هدف؟

یکی از نکات اساسی در فهم آیات مربوط به پوشش آن است که لباس، وسیله‌ای برای تحقق عفاف و کرامت است، نه اینکه خودِ شکل لباس به‌تنهایی تمام مفهوم عفاف را تشکیل دهد. بجای اینکه  بر پوشش کامل وجود تا کید مکینیم بر تقوی وپر هیزگاری وعفاف تا کید شود بهتر راست.اگر تقوی نباشد هفت لایه لباس هم سود ندارد.قرآن در آیه ۲۶ سوره اعراف نیز می‌فرماید:

يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا ۖ وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ

ترجمه:
«ای فرزندان آدم! برای شما لباسی فرستادیم که عورت‌های شما را می‌پوشاند و مایه زینت شماست؛ و لباس تقوا، آن بهتر است.»بنابراین، در نگاه قرآنی، مسئله تنها پوشاندن بدن نیست؛ «لباس تقوا» نیز به‌عنوان یک حقیقت اخلاقی و معنوی مطرح شده است.

از این رو، اگر یک جامعه بخواهد درباره شکل مناسب پوشش زنان تصمیم بگیرد، شایسته است علاوه بر ظاهر لباس، به این پرسش‌ها نیز توجه کند: آیا این پوشش وقار ایجاد می‌کند؟ آیا حریم و عفاف را تقویت می‌نماید؟ آیا با کرامت انسانی سازگار است؟ و آیا با مجموعه دستورات قرآن درباره نگاه، زینت و رفتار اجتماعی هماهنگی دارد؟

۴. تفاوت میان نص قرآن و اجتهاد فقهی

نکته مهم دیگر آن است که قرآن کریم اندازه، رنگ، مدل و شکل هندسی یک لباس واحد را برای همه زنان در همه زمان‌ها تعیین نکرده است. آیات مربوط به پوشش، اصولی مانند پوشاندن زینت، پوشش سینه و گریبان، حفظ عفاف، فروگرفتن نگاه و رعایت حریم را بیان می‌کنند.

فقها و مفسران  به مثابه مهندسین دین ومذهب در طول تاریخ، بر اساس همین آیات و نیز احادیث، عرف، اصول فقه و شرایط اجتماعی، درباره جزئیات پوشش رنگ واندازه آن دیدگاه‌های مختلف ارائه کرده‌اند.ازاین‌رو، بهتر است میان دو چیز تفاوت گذاشته شود:

اول: آنچه قرآن به‌صراحت بیان کرده است؛
دوم: جزئیاتی که بعدها در قالب اجتهادهای فقهی و برداشت‌های فرهنگی درباره شکل، اندازه و کیفیت پوشش مطرح شده‌اند.که لباس نیز همیشه از فرهنگ جامعه متاثر شده است.بر همین اساس، نمی‌توان هر نوع پوششی را که در یک جامعه رایج شده است، بدون بررسی دقیق، عیناً «حکم صریح قرآن» دانست؛ .