آرشیف

مقدمه: تحولات اخیر، حملات پهپادی و تیراندازی واشنگتن، حملۀ پهبادی بر تاجکستان وکشته شدن کار گران چینی این سوال را در خاطره ها تداعی میکند که آیا پاکستان در حال ساختن یک روایت امنیتی علیه افغانستان ا است ویا در پی تخریب روندهای دیپلماتیک  جاری که بخاطر رفع ویا کاهش بحران براه انداخته شده؟

در هفتهٔ گذشته، چند رویداد امنیتی ـ از تیراندازی یک تبعهٔ افغان در واشنگتن تا حملات پهپادی در پاکستان و تاجیکستان ـ هم‌زمان رخ داد و دوباره افغانستان را به مرکز توجه منطقه‌ای تبدیل کرد. این هم‌زمانی‌ها، همراه با تحرکات دیپلماتیک جدید، پرسش‌هایی درباره نقش احتمالی پاکستان در «ساختن یک روایت امنیتی علیه افغانستان» ایجاد کرده است.

۱. تیراندازی واشنگتن: حادثه‌ای فردی، اما مورد استفاده سیاسی

اگرچه تیراندازی در نزدیکی کاخ سفید طبق گزارش‌ها یک عمل فردی بوده، اما پاکستان این رویداد را در کنار حملهٔ پهپادی تاجیکستان قرار داد و آن را نشانهٔ «تهدیدات ناشی از افغانستان» معرفی کرد. این بهره‌برداری سیاسی، بخشی از یک روایت‌سازی هدفمند به‌نظر می‌رسد.

۲. حملهٔ پهپادی در خیبرپختونخواه: ابهامی قابل تفسیر

گزارش‌های غیررسمی از حملهٔ پهپادی در منطقهٔ ملا جبار خیبرپختونخواه و پرواز پهپاد به‌سوی افغانستان، در شرایطی منتشر شد که طالبان اساساً پهپاد مسلح در اختیار ندارند. هیچ گروهی مسئولیت حمله را نپذیرفته است، اما پاکستان از این واقعه نیز برای تأکید بر «تهدیدات مرزی» استفاده کرد.

۳. حملهٔ پهپادی به ختلان؛ دقیقاً هم‌زمان با مذاکرات امنیتی در دوشنبه

هم‌زمان با سفر هیئت طالبان به تاجیکستان برای گفتگو درباره امنیت مرزی، یک پهپاد از خاک افغانستان وارد ختلان شد و سه کارمند چینی را کشت. این هم‌زمانی می‌تواند هدفمند باشد:

• ایجاد بی‌اعتمادی میان طالبان و تاجیکستان،
• تضعیف روابط در حال بهبود،
• و القای ناتوانی طالبان در کنترل قلمرو.

پاکستان بلافاصله این حمله را دلیلی بر «گسترش خطر از افغانستان» دانست.

۴. دیپلماسی منطقه‌ای ایران، عربستان و ترکیه و احتمال سبوتاژ

از طرف دیگراین تحولات در زمانی رخ می‌دهد که ایران، عربستان سعودی و ترکیه روندی مشترک برای میانجی‌گری میان اسلام‌آباد و کابل آغاز کرده‌اند تا بحران امنیتی و مرزی جاری را مهار کنند.

در همین مقطع، خواجه آصف وزیر دفاع پاکستان اعلام کرد:

«مذاکره با طالبان اتلاف وقت است.»

این موضع‌گیری تند، زمانی معنا پیدا می‌کند که آن را در کنار:

• افزایش حملات،
• روایت‌سازی امنیتی،
• و فشار سیاسی بر طالبان قرار دهیم.
  از منظر تحلیلی، بروز ناگهانی حملات هم‌زمان با آغاز این دیپلماسی سه‌جانبه ممکن است تلاش برای سبوتاژ مذاکرات و بی‌اثر ساختن روند میانجی‌گری باشد؛ روندی که اگر موفق می‌شد می‌توانست روابط افغانستان و پاکستان را از کنترل ساختارهای امنیتی سخت‌گیر خارج کند.

۵. تضاد آشکار در روایت طالبان و پاکستان

• پاکستان: افغانستان مرکز «تهدیدهای نوین» است و باید با طالبان برخورد شود.
• طالبان: حملات را کار «گروه‌های خرابکار منطقه‌ای» می‌دانند و تلویحاً اشاره می‌کنند بازیگران خاصی به دنبال بی‌ثباتی هستند، بدون نام بردن از پاکستان.

این گسست در روایت‌ها نشان می‌دهد که در پشت صحنه یک رقابت اطلاعاتی و سیاسی عمیق جریان دارد.

۶. سه سناریو درباره نقش پاکستان

۱. بهره‌برداری سیاسی (محتمل‌ترین سناریو)

پاکستان لزوماً طراح حملات نیست، اما از هر حادثه به نفع روایت امنیتی خود استفاده می‌کند.

۲. تلاش برای تخریب روندهای دیپلماتیک

با توجه به زمان‌بندی حملات و مواضع تند اخیر، امکان دارد برخی حلقه‌ها در داخل پاکستان از بی‌ثباتی کنترل‌شده برای بی‌اعتبار ساختن مذاکرات منطقه‌ای استفاده کنند.

۳. اقدامات گروه‌های مستقل که پیامدشان به سود پاکستان تمام می‌شود

با وجود نبود شواهد قطعی درباره نقش عملیاتی پاکستان، شواهد سیاسی نشان می‌دهد:

• پاکستان به‌طور فعال در حال ساختن یک روایت امنیتی علیه افغانستان است،
• زمان‌بندی حملات اخیر با روندهای دیپلماتیک سازگار نیست و احتمال «سبوتاژ نرم» وجود دارد،
• طالبان نیز با اشاره‌های غیرمستقیم به نقش «بازیگران منطقه‌ای» عملاً به این تحلیل نزدیک شده‌اند.

در نهایت، منطقه درگیر افزایش تنش امنیتی و جنگ روایت‌های سیاسی است؛ جنگی که گاه یک حادثهٔ کوچک می‌تواند آن را به بحران تبدیل کند.