آرشیف

جنگ اسرائیل و ایالات متحده آمریکا با جمهوری اسلامی ایران، اکنون ابعاد گسترده‌تری یافته و عملاً بخش بزرگی از خاورمیانه را دربر گرفته است. کشورهای حوزه خلیج فارس در این میان با نگرانی و اضطراب اوضاع را دنبال می‌کنند و دور از امکان نیست که این کشور ها به نحوی به حمایت آمریکا و اسرائیل قرار گیرند. برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها، آمریکا و اسرائیل در آن بخش‌هایی که تصور می‌کردند دست بالا تری خواهند داشت، با چالش‌های جدی روبه‌رو شده‌اند. در مقابل، ایران مقاومت خود را با راکت های بالستیک ادامه داده و به نظر می‌رسد این جنگ همچنان تداوم میابد و بزودی حل و فصل نخواهد شد.

با ادامه درگیری‌ها، احتمال افزایش تلفات نیروهای آمریکایی و اسرائیلی وجود دارد. برخی کشورهای منطقه که به دلیل وجود پایگاه‌های نظامی خارجی در خاک‌شان آسیب دیده‌اند، در وضعیت دشوار و بلاتکلیف قرار گرفته‌اند و راه‌حل روشنی پیش‌رو ندارند حیران اند چه کنند. آمریکا و اسرائیل نیز به‌خوبی می‌دانند که تنها با اتکا به حملات هوایی و تجهیزات پیشرفته نمی‌توانند معادله میدان را به طور کامل به نفع خود تغییر دهند.

در روزهای اخیر تلاش‌هایی برای گسترش دامنه بحران مشاهده می‌شود. برخی تحرکات با هدف فعال‌سازی گروه‌های قومی، به‌ویژه کردها و بلوچ ها در داخل ایران و نیز کردهای ساکن در ترکیه، عراق و سوریه صورت گرفته است. گفته می‌شود هدف از این اقدامات، تحریک گرایش‌های جدایی‌طلبانه و کشاندن ایران به یک درگیری داخلی است؛ سناریویی که می‌تواند منطقه را وارد مرحله‌ای بسیار خطرناک کند. مخالفت کرد ها با جمهوری اسلامی ایران و تجزیه طلبی می‌تواند به مرور زمان دامن ترکیه، عراق و سوریه را نیز بگیرد. 

از سوی دیگر، تحولات مربوط به طالبان و ملیشه های پاکستانی نیز پیچیده‌تر شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی کشورها در تلاش‌اند معادلات جدیدی پیرامون طالبان و پاکستان را تعریف کنند. در این میان، وضعیت پاکستان نیز حساس توصیف می‌شود و گمانه‌زنی‌هایی درباره افزایش تنش‌ها در مرزهای افغانستان مطرح است. گفته می‌شود اسلام‌آباد برای مدیریت این وضعیت، رایزنی‌هایی را با روسیه آغاز کرده ولی تا کنون نتیجه ی نگرفته است. 

در شرایط کنونی، به نظر نمی‌رسد کشور مشخصی بتواند میان ایران، آمریکا و اسرائیل نقش میانجی مؤثر ایفا کند وجود ندارد. هرگونه تلاش برای صلح در این سطح، پیامدهای ژئوپولیتیکی گسترده‌ای خواهد داشت. در عین حال، تنش‌ها میان هند و پاکستان و نیز میان پاکستان و افغانستان، همچنان از عوامل بی‌ثبات‌کننده منطقه به شمار می‌رود. اگر این منازعات مهار نشود، که بزودی نخواهد شد چشم‌انداز صلح پایدار در منطقه بیش از پیش دور از دسترس خواهد بود.

احمد سعیدی