آرشیف

مقدمه: در ماه‌های نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵، شورای انتقالی جنوب یمن تحت رهبری عیدروس الزبیدی، در یک عملیات سریع و حساب‌شده، کنترل عملی بر اکثر نقاط حیاتی دو استان بزرگ شرقی یمن (حضرموت و المهره) را برقرار کرد و موازنه قدرت در جنگ یمن را به نفع خود و حامی منطقه‌ای‌اش، امارات متحده عربی، به شدت تغییر داد. تسلیم شدن این مناطق بدون درگیری جدی، نشان‌دهنده هماهنگی قبلی با رؤسای قبایل، ضعف مفرط دولت رسمی مستقر در عدن، وعده‌های مالی و سیاسی و تا حدی بی‌توجهی عربستان سعودی به عنوان رهبر ائتلاف قبلی بود.

دستاوردهای میدانی شورای انتقالی جنوب:

• در استان حضرموت: این شورا کنترل شهرهای ساحلی مهم (مانند المکلا و الشحر)، پایگاه‌های نظامی کلیدی (از جمله فرودگاه بین‌المللی الریان و پایگاه هوایی العند) و نهادهای اداری و اقتصادی حیاتی (مانند دفتر شرکت نفت حضرموت و شعبه بانک مرکزی یمن در المکلا) را به دست آورد.
• در استان المهره: این شورا موفق شد شهرهای اصلی، مراکز اداری و به ویژه گذرگاه‌های مرزی استراتژیک با عمان و عربستان سعودی را تصرف کند.

اهداف استراتژیک: به نظر می‌رسد هدف اصلی، قطع ارتباط زمینی دولت ریاست‌جمهوری یمن (مستقر در عدن) با مرزهای عمان و عربستان و در اختیار گرفتن منابع درآمدی (گمرک، نفت و کمک‌های بین‌المللی) بوده است. این اقدام، شورای انتقالی جنوب را در آستانه سال ۲۰۲۶ میلادی برای اعلان احتمالی دولت مستقل تحت عنوان “یمن جنوبی“ آماده می‌سازد.

علل و عوامل فراتر از جنگ داخلی: این رخداد را نمی‌توان صرفاً نتیجه جنگ داخلی یمن یا تأخیر عربستان در تقویت نیروهای محلی (“درع الوطن”) دانست، بلکه بخشی از یک پروژه بزرگتر منطق‌ای توصیف شده است.

نقش بازیگران خارجی: در این پروژه، امارات به عنوان عامل اجرایی، اسرائیل به عنوان شریک فعال و آمریکا با حمایت ضمنی، در حال تضعیف نقش سنتی عربستان سعودی به عنوان قدرت مسلط خلیج فارس هستند. هدف، تنبیه ریاض به دلیل کندی در عادی‌سازی روابط با اسرائیل و بازتعریف موازنه قوای منطقه‌ای ذکر شده است.

طرح کلان: این اقدامات در چارچوب یک طرح تجزیه‌طلبانه بلندمدت تفسیر شده که علاوه بر یمن، کشورهای دارای اختلافات قومی و مذهبی مانند عربستان سعودی، مصر و ترکیه را نیز هدف قرار داده است. به رسمیت شناختن “سومالی‌لند” توسط اسرائیل، نمونه‌ای از این طرح دانسته شده است.

گزینه‌های پیش روی عربستان سعودی: عربستان سعودی برای حفظ امنیت مرزهای طولانی خود، ممکن است مجبور به حمایت نظامی مستقیم‌تر از دولت قانونی یمن و تلاش برای بازپس‌گیری حضرموت شود، زیرا ائتلاف با حوثی‌ها ناممکن و ورود به یک جنگ مستقیم جدید با شورای انتقالی، گزینه‌ای دشوار و پرریسک است.

تحولات جنوب یمن در چارچوب رقابت‌های منطقه‌ای؛ زمینه‌ها، بازیگران و پیامدهای محتمل

تحولات اخیر در جنوب و شرق یمن و تسلط شورای انتقالی جنوب بر مناطق مرزی با عربستان سعودی، صرفاً یک تحول داخلی محسوب نمی‌شود. این رویداد را باید حلقه‌ای از زنجیره تغییرات ژئوپلیتیک گسترده‌تر در منطقه خلیج فارس و دریای سرخ دانست که بازیگرانی چون امارات متحده عربی، اسرائیل و ایالات متحده آمریکا در آن نقش فعالی دارند. این تحلیل با تمرکز بر واکاوی ابعاد این تحولات، به بررسی پیامدهای احتمالی آن می‌پردازد.

تحلیل پیامدهای احتمالی اعلان استقلال توسط شورای انتقالی جنوب:

الف) در سطح داخلی یمن:

• تثبیت تقسیم دوگانه: یمن به شکل دوفاکتو به شمال تحت نفوذ انصارالله (حوثی‌ها) و جنوب تحت کنترل شورای انتقالی تقسیم خواهد شد و احتمال احیای یک دولت واحد مرکزی تقریباً منتفی می‌شود.
• تشدید درگیری‌ها: امکان درگیری مستقیم بین انصارالله و شورای انتقالی افزایش می‌یابد. همچنین، احتمال شعله‌ور شدن درگیری‌های قبیله‌ای و محلی در جنوب بیشتر خواهد شد.

ب) در سطح منطقه‌ای:

• بحران امنیتی برای عربستان: وجود یک همسایه بالقوه خصومت‌پذیر (تحت کنترل امارات/اسرائیل) در مرزهای طولانی جنوبی، به یک تهدید امنیتی بزرگ برای ریاض تبدیل خواهد شد.
• تشدید رقابت ایران و عربستان: عربستانِ تضعیف‌شده ممکن است مجبور به بازتعریف رابطه خود با انصارالله شود. این موضوع می‌تواند موازنه قدرت با ایران را در یمن تغییر دهد.
• تضعیف شورای همکاری خلیج فارس: اختلاف عمیق عربستان و امارات می‌تواند به فروپاشی یا بی‌اثر شدن این شورا به عنوان نهاد امنیتی جمعی منجر شود.
• عرصه جدید رقابت ترکیه و امارات: این تحولات می‌تواند به میدان جدیدی برای رقابت ترکیه و امارات در دریای سرخ و شاخ آفریقا تبدیل گردد.

نتیجه‌گیری:

تحولات جنوب یمن را باید در چارچوب گذار ژئوپلیتیک منطقه و شکل‌گیری نظم جدیدی درک کرد که در آن، اتحادهای سنتی در حال بازتعریف هستند. نقش‌آفرینی امارات با پشتیبانی استراتژیک اسرائیل و سکوت حساب‌شده آمریکا، نشان‌دهنده ظهور یک محور جدید نفوذ است که حاضر است برای پیشبرد اهداف خود، موازنه قوای چنددهه‌ای خلیج فارس را برهم زند. اعلان استقلال شورای انتقالی جنوب، نه تنها پایانی بر جنگ یمن نخواهد بود، بلکه می‌تواند آغازگر دور جدیدی از بی‌ثباتی با دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر باشد که ثبات داخلی کشورهای عربی، امنیت انرژی و معادلات امنیتی منطقه را تحت تأثیر شدید قرار دهد. برای جلوگیری از این سناریو، نیاز به یک دیپلماسی بین‌المللی قوی و فوری تحت نظارت سازمان ملل متحد، برای وادار کردن همه بازیگران به پذیرش یک راه‌حل سیاسی فراگیر، ضروری به نظر می‌رسد