آرشیف

مقدمه

عراق یکی از کشورهای کلیدی در معادلات ژئوپولیتیکی خاورمیانه است که تحولات سیاسی آن تأثیر مستقیمی بر امنیت، اقتصاد و نفوذ منطقه‌ای ایران دارد. انتخابات پارلمانی پیش‌رو در عراق، بار دیگر توجه تهران را به خود جلب کرده است؛ زیرا نتیجه آن می‌تواند جهت‌گیری سیاسی بغداد را در قبال روابط با همسایگان، حضور نیروهای آمریکایی و تعامل با محور مقاومت تعیین کند. ایران، همچون دوره‌های پیشین، با مجموعه‌ای از امیدها و نگرانی‌ها به این روند می‌نگرد.

امیدهای ایران

1. تداوم نفوذ سیاسی از طریق گروه‌های هم‌پیمان شیعه
   ایران امیدوار است که ائتلاف‌های شیعی نزدیک به محور مقاومت، مانند «چارچوب هماهنگی» (الإطار التنسیقی) بتوانند جایگاه خود را در پارلمان آینده تثبیت کنند. تداوم قدرت این گروه‌ها می‌تواند تضمینی برای حفظ روابط استراتژیک تهران–بغداد و جلوگیری از نفوذ بیش از حد آمریکا یا کشورهای عربی رقیب باشد.

2. خروج یا محدود شدن نقش نظامی آمریکا
   یکی از خواسته‌های محوری ایران، کاهش حضور نظامی ایالات متحده در عراق است. موفقیت گروه‌های نزدیک به ایران در انتخابات می‌تواند به شکل‌گیری دولتی منجر شود که اجرای مصوبه پارلمان مبنی بر خروج نیروهای آمریکایی را جدی‌تر دنبال کند.

3. افزایش همکاری‌های اقتصادی و انرژی
   ایران در شرایط تحریم‌های بین‌المللی به عراق به‌عنوان یکی از مسیرهای حیاتی صادرات انرژی، برق و گاز نگاه می‌کند. تثبیت دولتی دوست و همسو می‌تواند روابط اقتصادی را گسترش دهد و بخشی از فشارهای تحریمی را کاهش دهد.

4. حفظ ثبات سیاسی و امنیتی
   هرچند ایران نفوذ قابل توجهی در عراق دارد، اما بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی در این کشور می‌تواند منافع تهران را به خطر اندازد. از این رو، ایران امیدوار است که انتخابات منجر به تشکیل دولتی فراگیر و با ثبات شود که مانع از گسترش نفوذ داعش یا بی‌ثباتی در مرزهای مشترک گردد.

نگرانی‌های ایران

1. احتمال تقویت جریان‌های ملی‌گرای ضدایرانی
   در سال‌های اخیر، بخشی از جامعه عراق، به‌ویژه نسل جوان، نسبت به نفوذ خارجی – از جمله ایران – حساسیت بیشتری یافته‌اند. ظهور احزاب یا جنبش‌های ملی‌گرای شیعی و سکولار که شعار «عراق اول» را سر می‌دهند، می‌تواند موقعیت سیاسی تهران را در بغداد تضعیف کند.

2. تشدید رقابت میان گروه‌های شیعی
   شکاف‌های داخلی میان احزاب شیعه، از جمله میان جریان صدر و چارچوب هماهنگی، یکی از نگرانی‌های اساسی ایران است. هرگونه درگیری یا تفرقه در میان شیعیان، نه تنها وحدت سیاسی آنان را تضعیف می‌کند بلکه زمینه را برای بازگشت جریان‌های سنی و کردی نزدیک به غرب فراهم می‌سازد.

3. نقش‌آفرینی عربستان، ترکیه و آمریکا
   تهران نگران است که رقبا، به‌ویژه ریاض و آنکارا، از طریق حمایت مالی و سیاسی از برخی احزاب عراقی، موازنه قدرت را تغییر دهند. در کنار این رقابت منطقه‌ای، ایالات متحده نیز تلاش می‌کند از طریق ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی، مانع از شکل‌گیری دولتی نزدیک به ایران شود.

4. احتمال تضعیف محور مقاومت
   اگر در نتیجه انتخابات، نیروهای همسو با ایران نتوانند نقش تعیین‌کننده‌ای در تشکیل دولت ایفا کنند، ممکن است همکاری بغداد با گروه‌های مقاومت منطقه‌ای، از جمله حشد الشعبی، تضعیف شود. چنین روندی در درازمدت می‌تواند نفوذ ژئوپولیتیکی ایران در شامات و خلیج فارس را محدود کند.

جمع‌بندی

در مجموع، ایران با نگاهی دوگانه به انتخابات پیش‌رو در عراق می‌نگرد: از یک‌سو، امید به تداوم نفوذ از طریق متحدان سیاسی و نظامی خود دارد، و از سوی دیگر، از رشد ملی‌گرایی، تفرقه داخلی شیعیان و بازگشت نفوذ غربی نگران است. راهبرد احتمالی تهران در این مرحله، حمایت غیرمستقیم از ائتلاف‌های همسو، حفظ کانال‌های دیپلماتیک با همه بازیگران و تلاش برای ثبات سیاسی در بغداد خواهد بود.
آینده روابط تهران و بغداد تا حد زیادی به ترکیب پارلمان جدید و میزان توانایی ایران در مدیریت این تضادهای درونی و خارجی بستگی دارد.