آرشیف

مقدمه: عربستان سعودی و پاکستان در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ توافق‌نامه‌ای به نام «توافق دفاعی استراتژیک مشترک  امضا کردند که سه موضوع مهم را در رابطه بین دو کشور بر جسته ساخته است.

• طبق این توافق، هرگونه تجاوز یا حمله به یکی از دو کشور، به منزله تجاوز یا حمله به هر دو کشور تلقی خواهد شد
• یکی از اهداف اعلام‌شده، تقویت همکاری‌های دفاعی، بازدارندگی مشترک در برابر تهدیدها، و افزایش امنیت منطقه‌ای است
• توافق بر پایه رابطهٔ تاریخی تقریباً هشت‌ دهه‌ای بین دو کشور، برادری اسلامی، منافع راهبردی مشترک و همکاری‌های دفاعی پیشین بنا شده است

انگیزه‌های این توافق:

از نظر تحلیل گران سیاسی  چند عامل کلیدی در بستر سیاسی، امنیتی و خارجی باعث شده‌ تا  عربستان و پاکستان به دنبال چنین توافقی باشند:

1. نگرانی از تغییرات در متعهدین سنتی امنیتی
   عربستان مخصوصاً به این فکر است که آیا تعهدات ایالات متحده به عنوان تامین‌کننده اصلی امنیت منطقه هنوز مطمئن است یا نه. برخی حملات اسرائیل به کشورهای خلیجی و منطقه‌ای، و نحوه پاسخ ایالات متحده، باعث شده‌اند که کشورهایی مثل عربستان احساس کنند باید روابط دفاعی متنوع‌تری داشته باشند.
2. تنش منطقه‌ای به خاطر اسرائیل و فلسطین
   حملات اسرائیل، از جمله حملۀ اعلام‌شده به قطر (که کشته‌ای هم داشته) باعث برانگیختن واکنش‌ها و نگرانی‌ها در بین کشورهای خلیج شده است. این توافق می‌تواند پیام بازدارندگی باشد در برابر اقدامات نظامی اسرائیل یا تهدیدات احتمالی در منطقه.
3. قدرت نظامی پاکستان و امتیازات آن برای عربستان
   پاکستان نظامی قدرتمند دارد، نیروی بزرگ، تجربه دفاعی و ارتش مؤثر، و از نظر راهبردی می‌تواند شریک مهمی برای عربستان باشد. همکاری با پاکستان به عربستان مجالی می‌دهد برای افزایش بازدارندگی، خصوصاً در حالت‌های ویژه یا تهدید از خطوط غیرسنتی
4. پویایی داخلی و مشروعیت منطقه‌ای
   برای پاکستان، این توافق یک پیروزی دیپلماتیک است؛ به نوعی تأیید بین‌المللی بر توان دفاعی و نقش منطقه‌ای آن است. برای عربستان نیز این کمک می‌کند نشان دهد که می‌تواند شرکا را مطابق منافع خود انتخاب کند و بر روابط منطقه‌ای بنای دفاعی جدی‌تر بگذارد.
5. جایگزینی برای توافق با آمریکا / تنوع در پیمان‌ها
   عربستان پیش‌تر در پی یک پیمان بزرگ دفاعی با آمریکا بوده است، مخصوصاً در زمینه تضمین‌های امنیتی در ازای نزدیکی به اسرائیل یا عادی‌سازی با آن. اما به نظر می‌رسد که آن پروژه یا با مشکلاتی مواجه شده یا تأخیر دارد. پس این توافق با پاکستان می‌تواند به منزله بخشی از استراتژی متنوع‌سازی شبکه امنیتی عربستان باشد

پیام‌ این پیمان برای بازیگران مختلف

برای آمریکا

• این توافق یک سیگنال بالقوه به آمریکا است که عربستان ممکن است به سمت کاهش اتکاء کامل به حمایت امنیتی آمریکا حرکت کند یا حداقل بخواهد گزینه‌های دیگری داشته باشد.
• ممکن است آمریکا احساس کند باید مذاکرات امنیتی‌اش با متحدان خلیجی خود را جدی‌تر کند و تضمین‌های قوی‌تر بدهد، یا همکاری دفاعی بیشتری ارائه نماید تا این کشورها را در پیمان‌های سنتی حفظ کند.
• از سوی دیگر، این می‌تواند آمریکا را در موقعیت پیچیده‌ای قرار دهد، اگر تعهدات جدید باعث تنش با اسرائیل یا با کشورهای رقیب منطقه‌ای شود.

برای اسرائیل

• اسرائیل احتمالاً این توافق را یک چالش امنیتی ببیند؛ این پیمان بازدارندگی مشترک، مخصوصاً اگر پاکستان بتواند در مواردی که عربستان احساس تهدید کند وارد عمل شود، ممکن است هزینه نظامی حملات اسرائیل را افزایش دهد.
• همچنین، این توافق ممکن است مانع عادی‌سازی سریع‌تر روابط اسرائیل با عربستان شود یا باعث شود اسرائیل در مذاکرات عادی‌سازی مراقب‌تر باشد.
• یک نگرانی برای اسرائیل ممکن است این باشد که اگر عربستان و پاکستان گام‌هایی بردارند که مستقیماً تهدیدی برای اسرائیل تلقی شوند، این می‌تواند واکنش نظامی یا دیپلماتیک اسرائیل را برانگیزد.

برای کشورهای خلیج و منطقه آسیای غربی

• این توافق احتمالا باعث خواهد شد برخی کشورهای خلیجی نیز به فکر پیمان‌های دفاعی مشابه با بازیگران بزرگ‌تر منطقه بیفتند؛ همکاری‌های امنیتی منطقه‌ای ممکن است افزایش یابد.
• کشورهایی که نگران افزایش قدرت نظامی در منطقه‌اند (مثلاً ایران، ترکیه، یا حتی هند) این توافق را از نزدیک خواهند مشاهده کرد و ممکن است واکنش‌هایی اعم از تقویت توان نظامی یا شکل‌دهی به ائتلاف‌های جدید داشته باشند.
• برای عربستان، این توافق پیامی به کشورهای همسایه و شرکای منطقه‌ای‌اش است که عربستان به دنبال امنیت جدی‌تر و مسئولیتی بزرگ‌تر است و نمی‌خواهد کاملاً به قدرت‌های بزرگ خارجی متکی باشد.

نقاط مبهم و چالش‌ها

• مشخص نیست به طور دقیق در چه سطحی پاکستان وارد عملیات نظامی خواهد شد، به ویژه اگر تجاوز از سوی یک طرف بزرگ منطقه‌ای باشد یا شامل زیربنای نظامی پیچیده‌ای شود.
• نقش سلاح‌های هسته‌ای پاکستان در این توافق رسمی نشده است، اگرچه برخی تحلیلگران می‌گویند که ممکن است یا یک عامل بازدارنده در پشت پرده باشد.
• واکنش بین‌المللی، مخصوصا از طرف آمریکا و اسرائیل، می‌تواند معین‌کننده نحوه عملی شدن این توافق باشد؛ آیا امکانات و منابع لازم برای اجرای آن فراهم خواهد بود؟
• مسایل لجستیکی، هماهنگی فرماندهی نظامی و تامین مالی چنین همکاری دفاعی گسترده‌ای ممکن است دشوار باشد.

پیام کل

این توافق نشان‌دهنده یک مرحله جدید در بازآرایی ژئواکونومیک و ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و جنوب آسیا است  که نسبت به حمایت امریکا در برابر اسرائیل نا امید شده اند — یک نشانه از این که کشورهایی مثل عربستان به دنبال تنوع بخشیدن به شرکای امنیتی هستند، به ویژه در شرایطی که اعتمادشان به تعهدات سنتی بین‌المللی به خصوصا امریکا ظاهرا  کم‌رنگ‌تر شده است.