آرشیف

2014-12-20

بنیاد فرهنگی جهانداران غوری

زندگی نامه ابوریحان البیرونی
 

زندگی نامه ابوریحان البیرونی

 

امروز مباحث زیادی در بین دانشمندان شرق و غرب راجع به شخصیت ها، دانشمندان، مخترعین وغیره وجود داردکه این بحث ها گاهی انسان را به آن وامیدارد تا در قسمت دانشمندان خود هم تعمقی داشته باشیم، در زمانیکه هنوز در اروپا جهالت و خرافه پرستی موج میزد،نوابغی در کشور های شرقی ( آسیایی) بر طبیعت تحقیقاتی انجام میداند که اروپائیان آنرا حکمت اجنه و از طلسمات و ساحری می پنداشتند، اما دیری نگذشت که این فرهنگ پویا مورد تهاجم بیدرنگ قرار گرفته و در جهان غرب بمثابه تمدن ، فرهنگ و پیشرفتهای رنسانسی مبدل گشت،امروزیکشنبه 22 ثور برابر است با دوم ماه رجب سال1423هجری قمری و مصادف است با سالروزوفات دانشمند، عالم ، گیتی شناس و منجم مشهور جهان ابوریحان البیرونی.( دوم رجب 440 ه.ق برابر با 1048 م.)
بنیاد فرهنگی جهانداران غوری در حالیکه بوجود شخصیت های علمی، ادبی ، هنری کشور مان می بالد یادی از این شخصیت بزرگ را جزء برنامه های کاری خود دانسته و از همه فرهنگیان و دانشمندان احترامانه می طلبد با تفحصات و کنجکاوی های علمی خود در معرفی و شناخت بیشتر دانشمند بی نظیر البیرونی تحقیقات بیشتری انجام داده و آنرا به جهانیان بیشتر از پیش انعکاس دهند. مطالب ذیل گریزی است از زندگی نامه ی عالم مشهور البیرونی، امید واریم خواننده های عزیز در زمینه از معلومات و مطالعات خود ما را مستفید سازند. 
ابوریحان محـمد بن احـمد خوارزمی از نوابغ و دانشمندان بزرگ شرق در سال ۳۶۲ هـجری قـمری در منـطقه خارج از شهـر خوارزم بدنـیا آمد، و به هـمین دلیل او را “بـیـرونی” لقـب دادند. در نوجوانی نـزد یکی از امیرزدگـان ، دانشمند معـروف به ابونصر عـراق (از خاندان آل عراق) به تحـصیل مثـلثات کروی و دانش ریاضی پـرداخت و با حـمایت مالی هـمین فرد بود که توانست نزد استادان مخـتـلف به فراگـیری عـلوم و دانش‌های زمانه خود هـمچـون طب و فـلسفه بپـردازد. در جـوانی به دربار سلسله خوارزمشاهـیان، که اهـل عـلم و ادب و حامی و مشوق دانشمندان و ادیـبان بودند، پـیوست. پس از انـقراض دوران زمامداری این سلسله به ری رفت و در مباحثات ریاضی با دانشمندان آن دیار شرکت کرد. حاصل گـفت و گـوهای عـلمی بـیرونی با این دانشوران در کـتاب ” مقالید عـلم الهـیئت ” آورده شده است.
ابوریحان سپس به جرجان(گـرگـان) و به دربار قابوس بن وشمگـیر، پادشاه آل زیار رفـت و به پاس حمایت قابوس، کـتاب مشهـور خود به نام ” آثارالباقـیه” را به نام وی تالیف کرد. در هـمین دوره بود که به اکـتـشاف نجـومی و رصد ستارگـان پرداخت و طول و عرض جـغـرافـیایی جرجان را محاسبه کرد.
پوهاند عبدالحی حبیبی می نویسد :
«بـیرونی در اوایل سال ۳۹۴ از جرجان به خوارزم رفـت و مدتی با ابوعلی سـینا و سایر دانشمندان دربار عـلی بن ماًمون خوارزمشاه به بحث علمی پـرداخت. ماًمونیان، که شاخه ای از سلسله خوارزمشاهـیان به حساب می آیند (و آنها را خوارزم شاهان ماًمونی نیز می نامند)، در دانش دوستی و ادب پـروری شهـره بودند. وجود وزیری اهـل فضل در دستگـاه مأمونیان به نام ابوالحسن احمد بن محمد سهـیلی باعث رونق ادب و دانش شد و فضایی بسیار مطلوب برای رشد عـلم و اکتـشافات و اخـتراعات فراهـم آمد.
با حمله غـزنویان و به پایان آمدن دوران خوارزمشاهـیان، ابوریحان با سپاهـیان سلطان محـمود غـزنوی از خوارزم به غـزنـین رفت و تا سال درگـذشت خود مقـیم این شهـر بود. به عـبارت دیگر ابوریحان ۳۲ سال از عـمر پربار خویش را در دربار سلطان محـمود، سلطان مسعـود و سلطان مودود گـذراند.
شهـرت عالمگـیر ابوریحان در مدت اقامتـش در هـند در معـیت غـزنویان باعث گـردید عـلیرغـم آن که هـندیان سپاهـیان غـزنوی را دشمن خود می پـنداشـتـند مقام و مرتـبه اش را گـرامی دارند. ابوریحان در این مدت زبان سانسکریت و عـلوم و دانش هـندیان را فرا گـرفت و برآیـند پژوهـش‌های خود را در کتابی به نام ” کـتاب الهـند ” درآورد که منـبعـی موثـق برای شناخت مکاتب و عـقاید هـندیان است. وی هـمچـنین کـتابی دربارهً نجـوم و ریاضیات از سانسکریت به فارسی برگـرداند که عـنوان آن ” زیج سند هـند ” است.»
بیرونی از جمله پیشقدمان در تجارب روش و شیوه های ساینسی بشمار میآید. و معرف تجارب ساینسی به شکل تخنیکی بوده معدن شناسی را تشریح میکند. نشان دهنده تمایز و تفاوت در شناخت (جامعه شناسی) علم سوسیالوژی و روانشناسی بود. 
بیرونی اولین کسی بود که در عمق علم نجوم رفته تجاربی را با جزئیات آن انجام داده است . 
George Sarton جورج سارتن:- ( ۱۹۶۵م -۱۸۸۴م ) پدر تاریخ ساینس که تاریخ ساینس را تدوین و تنظیم کرد معتقد بود که بیرونی یکی از بزرگترین ساینس دان های جهان اسلام است. و زمان وی را از درخشنده ترین تحولات ساینسی در طول زمانه ها میداند. 
Abdelhamid I. Sabra ( سابرا):- پروفیسور متقاعد در رشته تاریخ ساینس که رشته تخصصی اش را در (علم روشنایی) و یا فیزیک نور از ینورستی الکساندریای ایالت ویرجنیا(ایالات متحده) بدست آورده معتقد است که بیرونی بزرگترین متفکر ساینسی در طول تاریخ جهان بوده است. 
دهانه آتش فشان کره ماه را بنام وی (البیرونی) مسمی کرده اند. ینورستی فنی و تخنیکی شهر تاشکند پایتخت ازبکستان نیز بنام (البیرونی) یاد میشود . همچنان یک ینورستی در ولایت کاپیسا بنام این بزرگمرد مسمی گردیده است. 
البیرونی علوم ریاضیات و نجوم را نزد ابو نصر منصور فرا گرفت و همکار با ابو علی سینا که یکی از علمای بزرگ دیگر ساینس شمرده میشود، نیز بود.

بیرون کجا بود؟ 
بیرونی از جمله نوابغ و دانشمندان و بزرگترین علمای شرق است که مجامع علمی مراکز دانش دنیا وی را خوب شناخته اند و مدت هاست که از کتب و مولفات او سود ها گرفته اند و استفاده ها کرده اند به ویژه پس از آنکه آثار خالد و جاویدان این داهی بزرگ شرق مانند آثار الباقیه و ماللهند در اروپا چاپ گردید حوزه های فرهنگی، دنیای نوبه فضل و دانش ودهاً و نبوغ این بزرگوار آشنا شدند. 
دانشمندان ِ خاور زمین در شرح حال و تدقیق زندگانی این علامه نامور مضامین مفصلی را نوشتند. در سال (۱۳۲۱ش) یکی از فضلای تهران جناب اکبر صیرفی کتاب آثار الباقیه البیرونی را با کمال دقت به زبان پارسی ترجمه و نشر کرده و چنین به نظر میآید که همین استاد کتاب الهندوی را نیز به پارسی ترجمه کرده با مقدمه و حواشی سودمندی به چاپ رسانیده باشد. 
وزارت فرهنگ ایران در سال 1324ش شرح حال ابوریحان را به قلم دانشمند جلیل (دهخدا) طبع کرد. در هندوستان نیز دانشمندان این علامه روزگار را به نظر احترام دیدند و انجمن ترقی لسان (اردو) کتاب (الهند) را در دو جلد به زبان اردو ترجمه کرد. دانشمند ارجمند سید حسن (برنی) شرح احوال وی را در کمال استقضاء و تدقیق نوشت که از جمله جامع ترین کتب در باره ی البیرونی شمرده میشود و نویسنده از استقضا (قضاوت عمیق) و تتبع نهائی کار گرفته که اطناب ممل و ایجاز مخل در آن به نظر نمی آید. 
ولی این دانشور هندی و تمام علما و مستشرقینی که تا کنون راجع به البیرونی چیزی را نگاشته اند راجع به (مقسط الراس) و منشع نخستین وی یعنی بیرونی همان اقوال عبدالکریم سمعانی در الانساب و یاقوت حموی در (معجم الادبا) را ذکر کرده و به اشتباه تاریخی برخی از مورخین که بیرونی را سندی دانسته اند و بیرون خوارزم را با نیرون سند التباس نموده اند اشاراتی کرده اند.